सन्दर्भ टुडे 
डा. बलराम तिमल्सिना
२०८३ साउन ९
विद्यालयमा लामो समय पढेर घर फर्केपछि पनि घण्टौं गृहकार्य गर्नुपर्दा बालबालिका मानसिक रूपमा थकित हुन्छन्। यसले उनीहरूमा तनाव र पढाइप्रति वितृष्णा पैदा गर्न सक्छ।
गृहकार्य शिक्षण–सिकाइ प्रक्रियाको महत्त्वपूर्ण अंग हो। यसले कक्षामा सिकेको ज्ञानलाई अभ्यास गराएर दिगो बनाउँछ। नियमित गृहकार्यले विद्यार्थीमा आत्मनिर्भरता, समय व्यवस्थापन र अनुशासनको बानी बसाल्छ। शिक्षकलाई विद्यार्थीको बुझाइ जाँच्न र आवश्यक सहयोग गर्न पनि सहज हुन्छ।
तर अत्यधिक गृहकार्य हानिकारक हुन्छ। धेरै गृहकार्यले मानसिक तनाव, निद्राको कमी, आँखा कमजोर हुने, ढाड दुख्ने र सामाजिक जीवन खुम्चिने समस्या निम्त्याउन सक्छ। अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि बढी गृहकार्य गर्ने विद्यार्थीमा थकान, चिन्ता र पढाइप्रतिको रुचि घट्ने समस्या देखिन्छ।
गृहकार्यको मात्रा उमेर र कक्षाअनुसार फरक हुनुपर्छ। शिक्षाविद् ह्यारिस कुपरको ‘१० मिनेट नियम’ अनुसार:
कक्षा १ मा करिब १०–१५ मिनेट
कक्षा ५ सम्म बढीमा १ घण्टा
कक्षा ६–८ मा १ देखि डेढ घण्टा
कक्षा ९–१२ मा बढीमा २ देखि २.५ घण्टा मात्र उपयुक्त मानिन्छ।
गृहकार्य रमाइलो, रचनात्मक र विद्यार्थीको क्षमताअनुसारको हुनुपर्छ। केवल किताबबाट प्रश्न सार्ने होइन, चित्र बनाउने, परिवारसँग छलफल गर्ने वा व्यावहारिक काम गर्ने खालका अभ्यासले सिकाइ अझ प्रभावकारी हुन्छ।
अभिभावकले घरमा शान्त वातावरण बनाउनुपर्छ र हौसला दिनुपर्छ, तर आफैंले उत्तर लेखिदिनु हुँदैन। शिक्षक र अभिभावक दुवैले मिलेर सन्तुलित गृहकार्य दिन सकेमा यसले विद्यार्थीको सिकाइमा सकारात्मक योगदान पुर्याउँछ।
निष्कर्ष: गृहकार्य आवश्यक छ, तर यो बोझ बन्नु हुँदैन। उमेर र क्षमताअनुसारको सन्तुलित र अर्थपूर्ण गृहकार्यले मात्र बालबालिकाको समग्र विकासमा सहयोग गर्छ।
